گروه عربی منطقه9

بنابراین ارزشیابی تنها به امتحانات پایانی اعم از پایان سال یا نیمسال محدود نمی گردد بلکه برای مقاصد گوناگون و به صورتهای مختلفی انجام می پذیرد. به عبارتی امروزه سنجش و ارزشیابی نتایج یادگیری های دانش آموزان و ارزیابی پیشرفت تحصیلی آنان تنها به نمره دادن وگواهینامه دادن خلاصه  نمی گردد. بلکه هدف اصلی و اساسی آن کمک و آموزش معلمان در جهت بهبود شیوه های آموزشی ، الگو ها و راهبردهای تدریس خویش و رفع نواقص یادگیری فراگیران است.

اهمیت وضرورت:

آموزش وپرورش را می توان به صورت فرایندی تعریف کرد که به منظور تغییر و تعدیل رفتار دانش آموزان با توجه به هدفهای معین طرح ریزی شده است و در این فرایند نقش معلم عبارت است از فراهم ساختن شرایط وامکانات لازم به گونه ای که تغییرات مطلوب در رفتار دانش آموزان ایجاد شود. برای سنجش و مشخص کردن این تغییرات همواره از عاملی همچون امتحان استفاده می شود .

در گذشته امتحان وسیله ای بود که فقط برای غربال کردن دانش آموزان مورد استفاده قرار می گرفت وعامل مهمی که حاکم بر سرنوشت آینده دانش آموزان است، به شمارمی رفت. اما امروزه بر اثر پیشرفت روز افزون علوم وتکنولوژی ودگرگون شدن مفهوم آموزش و پرورش نقش امتحان تغیر یافته است و به عامل کشف کننده وشناساننده توانایی ها واستعدادهای دانش آموزان وآماده سازی آنان برای شرکت در فعالیتهای سازنده جوامع پویای انسان تبدیل گشته است.

در سالهای اخیر با تغییرات اساسی در کتابهای درسی و به ویژه در مقطع متوسطه، مولفان کتابهای جدید را با رویکرد تدریس با شیوه های فعال و گروهی تالیف نموده اند.

بنابراین لازم است در ابزار اندازه گیری این شیوه تدریس تجدید نظر شده و از سوالات مفهومی برای ارزشیابی دانش آموزان استفاده شود. از طرف دیگر سوالات مفهومی، دانش آموزان را در موقعیت های جدیدی قرار داده و به دانش آموز مجال بیشتری برای فکر کردن و اندیشیدن در مورد مفاهیم علوم می دهد؛ که این یکی از اهداف اساسی در تحول بنیادین در آموزش وپرورش است.

 باتوجه به برنامه درسی ملی و تحولات بنیادین آن بر اساس روش فعال فعالیت های گروهی و استفاده از آموزش الکترونیکی می توان اهداف طراحی سوالات مفهومی و استاندارد رادر چندین محور به صورت زیر مشخص کرد:

1-  به دلیل تغییر در شیوه ی گزینش دانشجو در دانشگاهها در سنوات آینده بهتر است سوالات مفهومی جایگزین سوالات رویه ای شوند تا شناسایی استعداد ها بهتر صورت گیرد .

2-  ایجاد رقابت و هماهنگی در دبیران برای طراحی سوالات مفهومی که با شیوه تدریس فعال و فعالیت گروهی انطباق کامل دارد .

3-  نظر به برنامه درسی حال، تحول بنیادین وتغییر محتوای کتب درسی ، طراحی سوالات مفهومی و استاندارد ضروری است.

4-  طراحی سوالات بر اساس معیارهای مفهومی و استاندارد ، به یقین زمینه ساز تغییر در نگرش ونحوه ی یادگیری است.

5-  تقویت روحیه خلاقیت وآفرینش در دانش آموزان

تعریف سوالات مفهومی واستاندارد:

ارائه دادن یک تعریف جامع از سوال مفهومی بدون توجه به شیوه های نوین آموزش که عبارتند از: روش فعال فعالیت گروهی و آموزش الکترونیکی امکان پذیر نیست. در این روش معلم به عنوان یک راهنما در کنار دانش آموزان قرار گرفته با طرح یک مسئله که برگرفته از زندگی طبیعی او می باشد، دانش آموزان را به فکر کردن در مورد مسئله طرح شده تشویق می کند. سپس معلم در یک تعامل دو طرفه بین گروه های آموزشی راه حل های مطرح شده را مدیریت کرده و نتیجه بدست آمده را بین دانش آموزان بازگو می کند. بدین ترتیب روند آموزش پایان می پذیرد ومفهوم مورد نظر به دانش آموزان القا می شود.

در این نوع شیوه آموزش، معلم می تواند آموزش همگرا داشته باشد یعنی مفهوم و نقطه پایانی برای معلم مشخص بوده وبا مدیریت مناسب ، دانش آموزان را به نقطه مطلوب برساند. یا اینکه آنها را هدایت کرده تا به دیدگاههای متفاوتی در مورد مفهوم مورد نظر برسند .

بنابراین بر اساس تدریس فعال به سوالاتی مفهومی گفته می شود که مفاهیم آموزش داده شده به شیوه فعال را به چالش بکشاند وبا تفکر و اندیشیدن در مورد این مفاهیم به دیدگاههای متفاوتی از آن مفهوم برسد . به عبارت دیگر سوال مفهومی باید بتواند مفهوم آموزش داده شده توسط معلم که به صورت همگرا بوده است را به دیدگاههای واگرا تغییر رفتار دهد .

یک آزمون خوب چیست ؟

یک آزمون خوب ، آزمونی است که شما را در راستای رسیدن به هدف یاری دهد . یک آزمون خوب باید شامل نمونه ی جامعی از محتوا بوده و هدفهای مهم درس را بسنجد . از لحاظ نظری،  بهترین آزمون برای یک درس ، آزمونی است که تمام مطالب و کلیه هدفهای آموزشی آن درس را شامل شود ، اما عملا تهیه چنین آزمونی غیر عملی است . بنابراین معلم به جای گنجانیدن تمامی محتوا و هدفها در آزمون ، به انتخاب تعدادی سوال نمونه که معرف هدفها و محتوای درس باشد اقدام می کند.

اغلب آزمونهای کلاسی با یکی از اهداف زیر طراحی می شوند :

- اظهار نظر در خصوص ارتقاء به کلاس بالاتر

- تعیین میزان دستیابی هر دانش آموز به اهداف آموزشی

- تشخیص مشکلات دانش آموزان و رفع مشکل آنها

- تصمیم در خصوص بهسازی فرآیند آموزش

مراحل اجرای یک آزمون خوب با سئوالات مفهومی و استاندارد

 

الف ) تهیه جدول مشخصات ( جدول دو بعدی )

این مرحله قبل از نوشتن سوال های آزمون انجام می گیرد .

جدول دو بعدی چیست ؟

جدول مشخصات ، یک جدول دو بعدی با تعدادی ردیف و ستون است که ارتباط بین محتوا و هدف را برقرار می کند. در حقیقت جدول مشخصات ، توزیع کننده سوالات با توجه به محتوا و اهداف است . هنگام نوشتن اهداف در جدول مشخصات باید دقت نمود که هدفها نه خیلی کلی باشد و نه خیلی جزئی ، زیرا کلی بودن هدفها باعث مبهم شدن موضوع می شود و جزئی بودن آنها حوزه ی عملکرد معلم و دانش آموز را محدود می کند .

متخصصان آموزش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی توصیه می کنند که بهتر است ، هنگام نوشتن هدفهای آموزشی رفتاری ، علاوه بر کاربرد افعال و عبارات مشخص کننده ی رفتار ، شرایط ، اوضاع و احوالی که رفتار باید در آن انجام پذیرد و ملاک موفقیت رفتار نیز ذکر شود . به این نوع هدفهای رفتاری ، هدفهای کامل رفتاری گفته می شود .

 اهداف رفتاری دلالت بر اعمالی دارند که فراگیرنده بعد از تدریس یک درس قادر به انجام آن خواهد بود . رفتاری که توسط معلم به راحتی ملموس و محسوس باشد . در هدف رفتاری می توان از فراگیر خواست به پرسش ها به طور کتبی یا شفاهی پاسخ دهد یا حل یک مساله را به صورت عملی نشان دهد .

 هر خانه جدول ، هدف و محتوای آموزشی را به یکدیگر مربوط نموده و در آن خانه، تعداد یا درصد سوال های آزمون نوشته می شود . تعداد و  درصد سوالهای نوشته شده در هر خانه به تاکید معلم و بستگی به هدف یا محتوای آموزشی دارد .

جدول مشخصات شامل موارد زیر است :

1- محتوای درس یا دروسی که قرار است از آنها سوال داده شود .

2- اهداف مورد نظر با توجه به موضوعات انتخاب شده .

3- تعیین سطح اهداف مورد نظر با توجه به سطوح حیطه ی شناختی

4- تعداد سوال یا درصد سوالات از هر هدف

5- بارم مورد نظر برای سوال یا سوالات متناسب با هر هدف

6-  نوع سوال ( چند گزینه ای – تشریحی – محدود پاسخ – کامل کردنی و ... )

 نمونه ی جداول مشخصات پیشنهادی :

 

 

هدف های آموزشی :

     هدف های آموزشی بسیار متنوع اند و برای سهولت مطالعه ، آنها را به گونه های مختلف طبقه بندی کرده اند . معروفترین طبقه بندی از هدفهای آموزشی بوسیله ی گروهی از متخصصان آموزش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تهیه شده و به نام بنجامین اس ، بلوم که سرپرستی این گروه را به عهده داشته معروف گشته است . بلوم و همکارانش هدفهای تربیتی را در سه حوزه یا حیطه شناختی , عاطفی و روانی – حرکتی طبقه بندی نمودند .

1-  حوزه ی شناختی :  

   هدفهایی را شامل می شود که با یادآوری یا بازشناسی ، دانش و رشد توانائیها و مهارتهای ذهنی سر و کار دارد . این حوزه مهمترین زمینه ی کار برنامه ریزان درسی و جریان ارزشیابی را تشکیل می دهد . آزمونهای مورد نیاز برای سنجش هدفهای این حوزه غالبا به صورت کتبی تهیه و اجرا می شوند .

حوزه شناختی به دو بخش اصلی دانش و توانائیها و مهارتهای ذهنی تقسیم شده است .

الف- دانش : بنا به تعریف بلوم ، شامل یادآوری امور جزئی و کلی ، یادآوری روشها و فرایندها ، یادآوری الگوها ، ساخت ها و موقعیت ها است . برای مقاصد اندازه گیری ، وضعیت یادآوری تقریبا همان بخاطر آوردن مطالب مناسب است هر چند که در یادآوری ممکن است مطالب اندکی دستخوش تغییر واقع شوند . با این حال ایجاد تغییر بخش کوچکی از عمل یادآوری را شامل می شود .

ب- توانائیها و مهارتهای ذهنی ( فرادانش ) :

   فعالیت ها و مهارتهای ذهنی از پنج طبقه تشکیل شده اند ( فهمیدن ، کاربرد ، تجزیه و تحلیل ، ترکیب و ارزشیابی

 

                                                                                                                         اصطلاحات

                                                                            دانش امورجزیی                        واقعیتهای مشخص

                                                                                                               

 

                                            دانش                                                         دانش روالها وتوالیها

                                                                                                            دانش طبقه بندیها وطبقات

                                                                                  دانش راهها

                                                                                وسایل برخورد         دانش ملاکها

                                                                                با امور جزیی

                                                                                                            دانش روشها یا روش شناسی

                                                                          

                                                                                                                  

طبقه بندی                                                            دانش امور کلی            دانش اصلها وتعمیم ها

 

                                                                             وانتزاعی                  دانش نظریه ها وساخته

حوزه شناختی

                                    

                                         ب      فهمیدن                         ترجمه

                                                                                         

                                                                                        تفسیر

                                                                   

                                               

                                                                                                                      برون یابی

 

                                        پ      کار بستن یا کاربرد

                                        

                                        ت      تحلیل                                      تحلیل عناصر

                                                                                            تحلیل روابط

                                                                                    تحلیل روابط سازمانی

                                       

 

                                         ج      ترکیب                         تولید یک اثر بی همتا یا منحصر به فرد

                                                                             تولید یک نقشه یامجموعه اقدامات پیشنهادی

                                                           

                                                                                 استنتاج مجموعه ای از روابط انتزاعی

 

                                      ارزشیابی                   داوری بر اساس شواهد درونی

                                                                   

                                                                 داوری بر اساس ملاکهای بیرونی         

                                                                               

  حیطه دانش

الف- دانش امور جزئی : 

1 - دانش اصطلاحات : تعریف اصطلاحات علمی وفنی – بیان معنی لغات تازه درس

  2- دانش واقعیتهای مشخص : گفتن وقایع مهم تاریخی مربوط به کشور- بیان خواص فیزیکی

مثال: « اصطلاحات زیر را تعریف کنید : الف- بیابان         ب- مخروط افکنه »          

ب- دانش راهها و وسائل برخورداری با امور جزئی :

1-                                                                                                                دانش امور قراردادی: توضیح قواعد- بیان قواعد وقوانین 

2-         دانش روالها وتوالیها : توضیح تاثیرات یک عامل برروابط پدیده ها – بیان تاثیرعوامل بریک عامل

3-                                               دانش طبقه بندی ها وطبقات :گفتن نقش وهدف یک رشته علمی – بیان اشکال مختلف یک پدیده

4-                                               دانش ملاکها : بیان ملاکها مورد استفاده درتعیین ارزش یک مورد خاص- بیان ملاکهای طبقه بندی علوم

 5- دانش روشها یا روش شناسی: نام بردن روشهای مناسب بررسی مسائل- بیان روشهای مورد استفاده دانشمندان برای پاسخ به سوالهای که درباره یک موضوع خاص .

ج- دانش امور کلی وانتزاعی یک رشته:   

  1 - دانش اصلها وتعمیم ها: بیان اصول مهم در یک موضوع – بیان قوانین علمی یک موضوع

 2 - دانش نظریه ها وساختها: بیان اصول ونظریه ها درس- توضیح نظریه های مهم از یک موضوع خاص

 

حیطه فهمیدن

    فهمیدن یعنی درک مطالب که فرد از آن طریق درمی یابد که هدف اصلی مطلب مورد نظر چیست . مرحله بالاتر از دانش است زیرادردانش از فراگیرخواسته می شود مطالبی راکه آموخته بدون دخل وتصرف زیاد درآن به یاد آورد ، اما در این طبقه ، یادگیرنده علاوه بر حفظ ؛ مطالب را باید بفهمد .

مثال: « تفاوت جغرافیای سیاسی وعلم سیاست را باذکر نمونه شرح دهید : »

این طبقه شامل سه خرده طبقه می شود:

- ترجمه :

    انتقال معنی از شکلی به شکل دیگر، ترجمه از یک سطح انتزاعی به سطحی دیگر، بیان یک مطلب پیچیده به زبان ساده ، ترجمه از یک نمادی به شکل دیگر ، توانایی خواندن علائم مخصوص یک علم ، ترجمه از یک شکل کلامی به شکل دیگر، برگردان مطلب از زبان خارجی به فارسی .

- تفسیر:

      توضیح مطالب از طریق معنی کردن با دادن مثالها یا خلاصه آنها ، توانایی تفسیر انواع داده ها ، توانایی درک وبیان اندیشه اصلی یک اثر یا یک مطلب بطور خلاصه .

مثال: « نمودارهای مربوط به رابطه ی حرارت و ارتفاع در شرایط عادی و وارونگی دما را تفسیر کنید : »

 

 

 

- برون یابی :

       بسط دادن اطلاعات وتعمیم نتایج یک تحقیق یا نمونه ای ازیک گروه به کل گروه ،شق دیگربرون یابی ، درون یابی است که شامل پر کردن فواصل موجود در یک رشته اطلاعات است . مثل توانایی تشخیص عواملی که نتایج نادرست دارند .    

 

  حیطه کاربستن

     یادگیری در سطح « بکار بستن » عبارت است از توانایی کاربرد اصول علمی فرضیه ها ، قضایا ودیگر مفاهیم انتزاعی در وضعیت مناسب ، بدون اینکه هیچ گونه راه حلی ارائه شود . یعنی استفاده از مطالب انتزاعی (اندیشه های کلی، قواعد اجرایی، روشهای کلی) در موقعیتهای عینی وعملی . همچنین توانایی استفاده از اصول و قوانین علمی و استفاده از محاسبات ریاضی در موقعیتهای عملی زندگی 

این حیطه فراتر از فهمیدن است .

مثال: « طول جاده ای در نقشه ای با مقیاس 500000 : 1برابر با  cm3 است . طول واقعی این جاده را روی زمین محاسبه کنید: »

حیطه تحلیل

      شکستن یک موضوع ومطلب به اجزاءیا عنا صر تشکیل دهنده ی آن به گونه ای که سلسله مراتب اندیشه ها به صورتی روشن داده شود وروابط میان اندیشه های بیان نشده مشخص گردد.

مثال : « ارتباط بین فرسایش خاک در ایران را با میزان مهاجرت روستائیان به شهر تحلیل نمایید : »

این طبقه از سه خرده طبقه زیر تشکیل می شود :

1- تحلیل عناصر :

       توانایی تشخیص واقعیتها از فرضیه ها ، توانایی تشخیص فرضهای بیان نشده در یک مطلب خواندنی

2- تحلیل روابط :

       توانایی تشخیص روابط علت ومعلول از سایر روابط ، توانایی تشخیص بیانات مربوط از بیانات نامربوط دریک بحث                                                                

3- تحلیل روابط سازما نی :

توانایی تشخیص نقطه نظرها یا تعصب های نویسنده در بیان یک واقعه تاریخی ، توانایی تشخیص فنون مورد استفاده در مطالب ترغیبی      

 

 حیطه ترکیب

    کنار هم گذاشتن عناصر وبخشها برای ایجاد یک کل یکپارچه وتولید طرح یا ساختی که قبلا بدین شکل وجود نداشته است .  ترکیب همان فعالیتی است که به آفرینندگی یا خلاقیت معروف است .

مثال: « بررسی کنید چگونه میتوان با توسعه گردشگری، به توسعه اقتصادی در کشور دست یافت؟»

1-  تولید یک اثر بی همتا یا منحصر به فرد :

 توانایی نوشتن مقاله واثر ، توانایی بیان تجارب شخصی به طور موثر

2- تولید یک نقشه یا یک مجموعه اقدامات پیشنهادی :

   توانایی پیشنهادها وطرق جدید در یک موضوع خاص ، توانایی ابداع طرح های جدید برای یک مشکل یا موضوع خاص

3- استنتاج مجموعه ای از روابط انتزاعی :

 توانایی تدوین یک نظریه جدید علمی کاربردی، توانایی انجام اکتشافات ، اصول و قوانین علمی

 

حیطه ارزشیابی

     داوری درباره ی ارزش مطالب وموضوعات برای مقاصد معین .

مثال: « عوامل موثر در بروز سیلاب حوضه آبخیز اترک را مورد ارزیابی قرار دهید . »

این طبقه از دو خرده طبقه زیرتشکیل شده :

1-  داوری براساس شواهد درونی : توانایی کاربرد ملاکهای داده شده « بر حسب معیارهای درونی » برای قضاوت درباره یک اثر

2-  توانایی نشان دادن اشتباهات منطقی یک بحث

 

2-  حوزه ی  عاطفی :

    شامل هدفهایی است که تغییرات حاصل در علاقه ها ، نگرش ها ، ارزشها را نشان می دهد . برخلاف هدفهای حوزه شناختی ، معمولا هدفهای عاطفی را نمی توان به صورت دقیق بیان نمود . توصیف رفتارهای مربوط به حوزه عاطفی دشوار است به همین دلیل اندازه گیری و ارزشیابی از فعالیت های مربوط به رفتارهای عاطفی نیز با دشواری صورت می پذیرد .

3- حوزه ی روانی –  حرکتی :

    شامل هدف هایی است که با حرکت و هماهنگی قسمت های مختلف بدن سروکار دارد .  

برای ارزشیابی هر یک از اهداف در سه حیطه ی شناختی ، عاطفی و روانی – حرکتی می توان از روشهای گوناگونی استفاده نمود . در فهرست هدفهای تربیتی ، هدف های شناختی را می توان بوسیله آزمونهای کتبی سنجید اما برخی از هدفها نظیر علایق ،  طرز فکر ، احساس خوش آیند و ناخوشایند نسبت به چیزی ، گروه یا موقعیت را که در حیطه رفتارهای انفعالی قرار دارد ، نمی توان به وسیله آزمونهای کتبی سنجید .

 

  منابع و مراجع مورد استفاده در تهیه مطالب بسته ی آموزشی شماره ی یک

1-  سیف ، علی اکبر ( 1389 ) اندازه گیری و سنجش در علوم تربیتی ، تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور

2-  سیف ، علی اکبر ( 1389 ) اندازه گیری ، سنجش و ارزشیابی آموزشی ، تهران : نشر دوران

3-  شعبانی ، حسن ( 1380 ) مهارت های آموزش و پرورش ، روشها و فنون تدریس ، تهران : انتشارات سمت

4-  مولفین و کارشناسان سنجش و ارزشیابی ( 1380 ) راهکارهای اساسی آزمون سازی ( طراحی یک آزمون خوب ) ، تهران : انتشارات عابد

5-  یغما ، عادل ( 1385 ) طراحی آموزشی ، تهران : انتشارات مدرسه

 

 انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی

     آزمونهای پیشرفت تحصیلی را می توان ابتدا به دو دسته عینی و غیر عینی یا ذهنی تقسیم کرد و سپس این دو دسته ی کلی را نیز به اجزاء دیگری تقسیم کرد .

الف -  آزمونهای عینی :

     آزمونهایی هستند که هم سئوالها و هم جواب سئوالها را در اختیار آزمون شوندگان قرار می دهد و آزمون شوندگان درباره ی جوابهای داده شده اعمالی انجام می دهند یا تصمیم هایی اتخاذ می کنند . در تصحیح برگه های آزمون عینی نظر شخصی مصحح هیچ گونه دخالتی ندارد ، از این رو به این آزمونها ، آزمون عینی می گویند .                        

تقسیم بندی  آزمونهای عینی                          چند گزینه ای ( جواب صحیح از میان تعدادی جواب پیشنهادی انتخاب می شود . )

                                                                 صحیح – غلط ( درست یا غلط بودن سئوالها تعیین می شود . )

                                                 

                                                                           جور کردنی ( تعدادی سئوال با تعدادی جواب جور می شود . )

1-    انواع سئوالات چند گزینه ای :

-           تنها گزینه درست     

 مثال : بزرگترین دریاچه ی جهان است ؟  الف) ارال               ب) ارومیه                  ج) تی تی کاکا                    د) خزر

 بهترین گزینه درست : همه گزینه ها صحیح است ولی یکی صحیح تر است .                                             

مثال : مهمترین علت ایجاد بیابان های ایران کدام است ؟

 الف) دوری از دریا             ب) وجود کوهستانها                ج) فشار زیاد جنب حاره               د) موارد الف و ب

-          نوع منفی : سئوال به صورت منفی بیان می شود و همه گزینه ها به جز یکی از آنها درست هستند .

مثال : کدامیک از پدیده های زیر در ایران واقع نشده است ؟ 

الف) جنگل حرا                   ب) باهوکلات                      ج) آرارات                         د) اترک

محاسن آزمونهای چند گزینه ای

 1 . نسبت به سایر آزمونها انعطاف پذیرترندو علاوه بر دانش ، توانایی استدلال، قضاوت و بسیاری از سطوح  یادگیری را می سنجند .

 2 . با استفاده از این سوالها می توان در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدفهای آموزشی وبخش مهمی از محتوای درسی را اندازه گیری کرد .

3. نسبت به آزمونهای صحیح – غلط ، کمتر امکان حدس کورکورانه را به آزمون شونده می دهد .

4 . پاسخ آنها به سادگی وبا عینیت کامل قابل تصحیح می باشد .

5 . دانش آموزان ومعلمان این آزمونها را به سایرآزمونهای عینی ترجیح می دهند .

6 . اگر گزینه انحرافی این آزمونها با توجه به اشتباهات متداول دانش آزموان تهیه شود ، منبع مناسبی برای تشخیص مشکلات ایشان خواهد بود .

معایب آزمونهای چند گزینه ای

1.   ساختن این آزمونها بسیار دشواراست . معلمان غالبا نمی توانند تعدادی گزینه انحرافی خوب برای سوالات چند گزینه ای انتخاب کنند .

2.   معلمان اغلب سوالهای چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات کم اهمیت وجزئی می نویسند .

3.   در مقایسه با آزمونهای صحیح- غلط ، خواندن وپیدا کردن گزینه درست مستلزم صرف وقت بیشتری است .

4.   دانش آموزان قوی قادر به پیدا کردن اشکالات ونقطه نظرهای واگرا (غیر معمولی) در سوالها هستند وبابت این تیزبینی نه تنها تشویق نمی شوند بلکه گاهی تنبیه می شوند .

 

قواعد طراحی سوالات چند گزینه ای

1.   هر سوال باید یک موضوع مهم یا یک هدف آموزشی را اندازه گیری کند .

2.   بیش از یک مسئله یا یک مطلب در هر سوال قرار ندهید .

3.   از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید .

4.   مطالب اصلی سئوال را به طور کامل در تنه آن بنویسید .

5.   همه گزینه های یک سوال باید متجانس و به موضوع واحدی مربوط شوند .

6.   سوال را طوری بنویسید که پاسخ درست ، تنها پاسخ درست یا قطعا درست ترین پاسخ باشد .

7.   برای اندازه گیری فرایندهای پیچیده ی ذهنی از موقعیتهای تازه استفاده کنید .

8.   گزینه های انحرافی را طوری بنویسید که آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع سئوال را به خود جلب کند .

9.   در سوالات منفی کلمات منفی را برجسته جلوه دهید .

10.                                                                                                   در سوالات با تنه منفی از گزینه های منفی ( منفی مضاعف ) بپرهیزید .

11.                                                                                                   سوالها را مستقل از یکدیگر بنویسید .

12.                                                                                                   تا حد امکان از کاربرد عبارتهایی مانند "همه آنچه در بالا گفته شد" یا " تمامی موارد فوق " وغیره خودداری کنید .

13.                                                                                                   دوگزینه متضاد را که یکی از آنها درست است به کار نبرید .

14.                                                                                                   طول گزینه درست را در سوالهای مختلف تغییر دهید .

15.                                                                                                   محل گزینه درست را در میان گزینه ها به طور تصادفی انتخاب کنید .

16.                                                                                                   سوالها را به زبانی بنویسید که در حد فهم آزمون شوندگان باشد .

17.                                                                                                   در سوالهای که تنه آنها ناتمام است جای خالی را در آخر جمله قرار دهید .

18.                                                                                                   عبارتهایی نظیر هیچ یک از موارد بالا ، هیچکدام واز این قبیل را زیاد بکار نبرید .

2-   انواع آزمونهای صحیح – غلط: 

-          نوع صحیح – غلط : یک جمله خبری داده می شود وآزمون شونده باید درست یا غلط بودن آن را تعیین کند.

مثال : به سرزمین پست یا نسبتا همواری که حصاری کوهستانی آنرا فرا گرفته است ، دشت می گویند . ص          غ  

-          نوع بله- نه : یک جمله استفهامی داده می شود که باید جواب بله یا نه مشخص شود .

مثال : آیا ایران در کمربند خشک کره ی زمین قرار دارد ؟ بله                    خیر

-          نوع اصلاحی : جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد، آزمون شونده باید غلط را تشخیص دهد و درست آنرا بنویسد .

مثال : مرکز پرفشار جنب حاره ، باعث بارش می شود . پاسخ : غلط  ، اصلاح : عدم بارش                       

-          نوع خوشه ای : تنه سوال به صورت یک جمله ی ناتمام نوشته می شود وبه دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرد.در این سوالها هریک از جوابهای پیشنهادی باید به عنوان صحیح یاغلط مورد قضاوت قرار گیرد .

مثال : جلگه به سرزمین پست و همواری گفته می شود که :  ................

الف) از یک طرف به کوهستان متصل است .  ص                  غ                        

ب) شیب آن تند است . ص                    غ                        

ج ) خاک آن ریز بافت است . ص               غ                        

د) حصاری کوهستانی آن را فرا گرفته است . ص             غ                        

محاسن آزمونهای صحیح – غلط

1.   بیان موضوعهای درسی در قالب عبارات ساده

2.   سادگی تهیه

3.   عینی بودن تصحیح جوابها

4.   زیادی تعداد آنها در هر جلسه ی امتحان

معایب آزمونهای صحیح – غلط

5.   اغلب برای سنجش اطلاعات جزیی وکم اهمیت بکار می رود .

6.   حدس زدن کورکورانه در آنها خیلی دخالت دارد.

7.   بیشتر برای سنجش اهداف سطح پایین بکار می روند .

8.   کاربرد زیاد آنها سبب تاکید بر حفظ طوطی وار اطلاعات کم اهمیت می شود .

قواعد طرح سوالات صحیح –  غلط

9.   سوالها را تا حد امکان مختصر، ساده وروشن بنویسید .

10.                                                                                                      جملاتی بکار ببرید که بطور آشکار درست یا غلط باشند .

11.                                                                                                      از کاربرد کلماتی چون همه ، بعضی وقتها ،غالبا ، هرگز واز این قبیل بپرهیزید .

12.                                                                                                      سعی کنید طول سوالهای صحیح وطول سوالهای غلط تقریبا به یک اندازه باشد .

13.                                                                                                      سوالها را از روی جملات کتاب ننویسید .

14.                                                                                                      سعی کنید هر سوال به یک هدف آموزشی مهم مربوط باشد واز گنجاندن مطالب بی اهمیت بپرهیزید .

15.                                                                                                      سعی کنید تعداد سوالهای غلط ودرست به یک اندازه باشد .

3-   انواع آزمونهای جورکردنی :

-          نوع معمولی : از تعدادی سئوال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است که یکی معرف پرسشها ودیگری نشان دهنده پاسخهاست. پاسخ دهنده باید پاسخها را با پرسشها جور کند. مهمترین نکته در این نوع سئوال اینست که باید تعداد پاسخ ها بیشتر از پرسش ها باشد .

مثال : مشخص كنيد هر يك از محدوده هاي حيات حش و زيستگاه ها ي زير در كدام شهرستان استان قرار گرفته اند :

1-    پارك ملي ساري گل                                                   الف-  شهرستان جاجرم

2-    منطقه حفاظت شده ي قورخود                                      ب-  شهرستان شیروان

3-    منطقه حفاظت شده ي گليل سراني                             ج-  شهرستان گرمه

4-   پناگاه حيات وحش مياندشت                                         د-  شهرستان مانه و سملقان

                                                                        ر-  شهرستان اسفراین

-          نوع نقشه ای : اشکالی مانند نقشه یا شکل یک پدیده  که در آن نقاطی با شماره یا علامت مشخص شده ، در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد و از آنان می خواهیم تا شماره ها یا حروف را با ذکر نام پدیده یا مکان مشخص کنند .

1

با توجه به نقشه ی استان خراسان شمالی سئوالات را پاسخ دهيد :

 

      1-   نام كشور همسايه : ...........................

      2- نام قله : ..............................

3-    نام رودخانه : ................................

4-    نام توده ی هوا : ...................................

3

4

2

 

 

 

-          نوع رده بندی : یک طرح رده بندی مثلا انواع سنگ ها ، دوره های تاریخی ، انواع گیاهان و غیره ارائه می شود و از دانش آموزان خواسته می شود تا هر سئوال را طبق این طرح  رده بندی کنند .

مثال : با توجه به مطالبی که درباره ی نقش ارتفاعات در شکل گیری سکونتگاه ها آموخته اید ، کلمات زیر را از نظر زمان وقوع با یکدیگر مقایسه نموده و به ترتیب زمانی بنویسید :  ( از 1 تا 7 )

بارش – مخروط افکنه – جویبارها – رود – توسعه ی کشاورزی – جابجایی مواد آبرفتی – اسکان جمعیت

محاسن آزمون های جورکردنی

1.    تعداد زیادی از این سوالات را می توان از محتوای درسی واز اهداف آموزشی فراهم آورد.

2.    تصحیح این سوالات دروقت بسیار کمی امکان پذیر است .

3.    امکان دخالت شخصی مصحح در آن وجود ندارد .

معایب آزمون های جورکردنی

1.    اگر این سوالها به دقت تهیه نشوند ممکن است دانش آموزان را به یادگیری طوطی وار  وسطحی سوق دهد .

2.    گاهی پیدا کردن مجموعه ای از پرسشها که به اندازه کافی شبیه به هم باشند تا بتوان برای آنها مجموعه پاسخهای همگونی پیدا کرد کار دشواری است .

3.    ابهام ، ناهمگونی ویا طولانی بودن  سوالات و یا پاسخها

قواعد تهیه آزمون های جورکردنی

1.       پرسشها وپاسخها متجانس یا همگون انتخاب شوند .

2.       برای هر سوال راهنماییهاو توضیح های روشن ومشخص بنویسید.

3.       طول و فهرست های پرسش و پاسخ را کوتاه انتخاب کنید و مطالب کمتری را در هریک از پاسخها قرار دهید .

4.       در راهنمای سئوال ، اطلاعات لازم را درباره نحوه ی مقایسه وجور کردن پرسشها وپاسخها دراختیارشان قرار دهید .

5.        همه پرسشها وپاسخهای یک سوال را در یک صفحه قرار دهید .

6.       در فهرست پرسشهای سئوالات  جورکردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداری کنید .

7.       از نوشتن سئوالهایی که پرسشها وپاسخهای آنها کاملا با هم جور می شوند بپرهیزید .

8.       پرسشها را با شماره و پاسخها را با حروف مشخص کنید .

9.       از کاربرد نشانه ها وعلائم هدایت کننده که سبب انتخاب پاسخها می شوند بپرهیزید .

ب -  آزمونهای ذهنی یا انشایی ( تشریحی ) :

     آزمونهایی هستند که در آنها ، سئوالها در اختیار آزمون شونده گذاشته می شوند و او جواب سئوالها را خود آماده می کند و در برگه ی امتحانی می نویسد . علت نام گذاری این نوع آزمون به آزمون ذهنی آن است که در تصحیح جوابهای آن ممکن است نظر مصحح دخالت کند .

تقسیم بندی  آزمونهای ذهنی یا انشایی                             گسترده پاسخ

                                                                                            

                                                                                              محدود پاسخ

-          در آزمون های گسترده پاسخ ، برای پاسخ آزمون شونده هیچ محدودیتی وجود ندارد و او آزاد است تا هرگونه که مایل باشد پاسخ خود را بپروراند و سازمان دهد . آزمون شونده در پاسخ دادن به سئوال های آزمون از لحاظ زمان پاسخ دهی و مقدار پاسخ نیز آزادی کامل دارد . ( یرای سنجش هدف های ترکیبی و ارزشیابی ، بالاترین طبقه های هدفهای آموزشی مناسب ترین سئوال ها هستند . )

-          در آزمون های محدود پاسخ ، آزمون شونده در دادن پاسخ به سئوال ها ، آزادی کامل ندارد و سازنده ی آزمون ، پاسخ دهنده را ملزم می کند تا پاسخ های خود را در چهارچوب شرایطی محدود سازد . این محدودیت سبب می شود که آزمون شونده نتواند توانایی خود را در ترکیب کردن اندیشه ها و بیان آنها به صورتی منسجم و منطقی ابراز کند . (این نوع آزمون برای اندازه گیری توانایی یادگیرندگان در سطوح فهمیدن ، کاربستن و تحلیل مناسب است ولی برای سنجش توانایی ترکیب  " خلاقیت " و ارزشیابی مناسب نیست . )

محاسن آزمون ها ی تشریحی

1.   تهیه آزمونهای تشریحی از تهیه آزمونهای عینی آسانتر است .

2.   این آزمونها تنها وسیله ی موجود سنجش توانایی آزمون شونده در پروراندن جواب وبیان آنهاست .

3.   این سوالها توانایی پاسخ دادن را می سنجند نه انتخاب پاسخها را .

4.   موقعیتهای واقعی تری را به آزمون شوندگان عرضه می کنند .

معایب آزمون های تشریحی

1-   این آزمونها نمونه کوچکی ازمحتوای درسی و هدفهای آموزشی را اندازه گیری می کنند و به این معناست که تعداد سوالها به ویژه درآزمونهای تشریحی گسترده پاسخ بسیار محدود است. درنتیجه نمونه ضعیفی از محتوا وهدفهای درس را اندازه گیری می کند.

راه حل اینست که به هنگام کاربرد این آزمونها ، حتی المقدور از سوالهای محدود پاسخ استفاده کرد که تعدادبیشتری از آنها در یک جلسه امتحان  مورد استفاده قرار گیرد وبه جای یک نوبت چندین نوبت امتحان به عمل آورد تا نمونه بزگتری از محتوا واهداف آموزشی سنجش شوند.

2-   ذهنی بودن نمره گذاری مصححان و یکنواخت نبودن ارزشیابی آنان مشکل دیگر این نوع آزمون است . عوامل بسیاری در این زمینه دخالت می کنند که باعث می شوند نمره گذاری مصححان مختلف به یک برگه ی امتحانی یا حتی نمره گذاری یک مصحح به یک برگه در زمان های متفاوت یکسان نباشد . 

راه حل کاستن این مشکل این است که هنگام نوشتن صورت سوالهای این آزمون ها دقت کنید تا تمام آزمون شوندگان منظور سوال را درک کنند و در پاسخهای خود یکنواخت عمل نمایند. در تصحیح لازم است از یک شیوه نمره گذاری یکنواخت که از قبل تعیین میشود استفاده کنید .

3-    تصحیح این آزمون ها بسیار وقت گیر است . 

راه حل اینست اگرآزمون های عینی می تواند هدفهای آموزشی معلم را اندازه گیری کند ، بهتر است از این نوع استفاده شود و آزمونهای تشریحی را صرفا به هدفهای بالاتر یادگیری اختصاص دهد .

قواعد طراحی آزمون های تشریحی

1. دقت کنید سوالها بطور مستقیم به اهداف آموزشی مربوط باشند.( جدول دوبعدی را رسم کنید. )

2. سوالهای تشریحی را به اندازه گیری اهدافی محدود کنید که با سایر آزمون ها به خوبی قابل سنجش نیستند.

3. صورت سوالها را با کلمات وعبارات دقیق و روشن بنویسید و از کلی گویی بپرهیزید .

4. از کاربرد کلمات "چه کسی " ،" چه وقت " ،" کجا" ومانند آن بپرهیزید .

5. تا حد امکان از سئوالات تازه وموقعیت های جدید استفاده کنید .

6. سئوالات انتخابی ندهید .

7. زمان کافی برای کل سئوالها وجداگانه برای هر سوال در نظر بگیرید.

8. با نوشتن سوالاتی که به جواب کوتاه نیاز دارند ، تعدادسئوالات را افزایش دهید واز مشکل ضعف نمونه گیری آزمون های تشریحی بکاهید.

9. دقیقا مشخص کنید که آزمون شوندگان چه چیزی را باید در جواب ها منظور کنند تا نظر شما را کاملا تامین نمایند .

قواعد تصحیح آزمون های تشریحی

1. پاسخ سئوالها را  براساس هدفی که در سئوال گنجانده شده است تصحیح کنید .

2. با نوشتن یک پاسخ نامه برای هر سئوال به عنوان کلید ،از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید .

3. پاسخ را سئوال به سئوال تصحیح کنید نه برگه به برگه.

4. هنگام تصحیح از شناسایی نام صاحب ورقه خودداری کنید.

5 . اگر نتیجه ارزشیابی برای مقاصد مهمی مورد استفاده قرار خواهد گرفت ، از یکی دونفر از همکارانتان بخواهید تا اوراقی راکه شما تصحیح کرده اید آنها نیز تصحیح کنند .

6 . تمام پاسخها را در یک نشست وبدون وقفه زمانی تصحیح کنید .

7. بر روی برگه های امتحانی اشتباهات دانش آموزان راتصحیح کنید و اظهارنظر خود را بنویسید.

8 . از روش تحلیلی وکلی نمره گذاری استفاده کنید.

در روش تحلیلی ( روش امتیاز بندی)  پاسخ نمونه  به اجزاء کوچکتری تقسیم وبرای هر جزء مشخص ، نمره یا امتیاز جداگانه ای در نظر گرفته می شود . همچنین در این روش عواملی چون « قدرت بیان» ،« ساختمان منطقی پاسخ » و « ذکر دلایل » امتیازهای جداگانه ای دریافت می کنند .

درروش کلی یا سراسری نمره گذاری (درجه بندی)  پاسخ نمونه به اجزاء وقسمتهای کوچک تقسیم نمی شود بلکه تنها به صورت یک معیار به کار می رود.. در این روش ، معلم کل پاسخ هر فرد  به یک سوال را می خواند و یک برداشت کلی از آن کسب می کند وبعد این برداشت کلی را به یک نمره تبدیل می نماید . در این روش به هیچ عامل واحدی امتیاز خاصی داده نمی شود ، بلکه همه عوامل مورد نظر قرار می گیرند و کل پاسخ یکباره مورد قضاوت واقع می شود .

درباره ی نمره گذاری با روش کلی گفته اند : در مجموع این روش نمره گذاری آسان تر و سریع تر از روش تحلیلی است ، اما دلایل توجیهی روشنی برای دادن نمرات به دست نمی دهد و برای دانش آموزان نیز تصویر روشنی از چگونگی کامل نبودن جوابشان فراهم نمی آورد . از این بابت روش تحلیلی نمره گذاری بهتر است .

·        پرسش شفاهی

     پرسش های شفاهی یکی از تدابیر متداول و موثر معلمان در ارزشیابی های غیر رسمی از یادگیری دانش آموزان ، دادن بازخورد به آنان ، تشویق و ترغیب آنان در یادگیری ، رفع مشکلات و معایب یادگیری آنان است . پرسش شفاهی را نوعی آزمون نمی توان به شمار آورد که از نتایج آن بتوان برای نمره گذاری میزان یادگیری دانش آموزان استفاده کرد . اما از این نوع پرسش می توان برای بهبود روش های یادگیری دانش آموزان و شیوه های آموزشی معلم استفاده کرد ، زیرا آنها بازخوردهای فردی برای معلم و دانش آموزان فراهم می آورند .

     در واقع می توان پرسش شفاهی را نوعی سئوال تشریحی دانست که به صورت غیر رسمی طرح می شود و جواب آن هم به صورت شفاهی در کلاس ارائه می شود . البته امتحانات رسمی شفاهی را می توان به گونه ای ترتیب داد که از نتایج آنها برای نمره گذاری دانش آموزان استفاده کرد . اما از آنجا که این نوع امتحانات دارای همان مشکلات امتحانات تشریحی هستند و علاوه بر آن بسیار وقت گیر و غیر دقیق تر از امتحانات تشریحی کتبی هستند ، کاربرد آنها به عنوان وسیله ای برای ارزشیابی و نمره گذاری توصیه نمی شود . بهتر است پرسش های شفاهی را در همان محدوده ی کلاس درس و به عنوان وسیله ای برای وارسی نحوه ی پیشرفت یادگیرندگان و تدبیری برای بازخورد دادن به آنان به کار برد . 

مزایای پرسش های شفاهی :

-          از آنجا که در گفت و شنود رو در رو امکان هدایت گفتگو به مسیرهای دلبخواهی میسر است ، معلم می تواند از این طریق دانش آموزان را به بیان مشکلات خود و یافتن اشکالات یادگیری هدایت نماید .

-          دانش آموز می تواند از معلم بخواهد تا نکات مبهم سئوال را برای او کاملا روشن کند .

-          برخی از دانش آموزان به خاطر معلولیت دست یا چشم قادر به دادن جواب های کتبی نیستند ، لذا در چنین شرایطی بهترین روش ، آزمون شفاهی است .

-          این نوع آزمون توانایی سازمان دادن مطالب و بیان آنها را می سنجد .

-          توانایی یادآوری و تولید پاسخ ها را به عوض توانایی بازشناسی (تشخیص ) پاسخ ها آنگونه که در آزمون های عینی مصداق دارد می سنجد .

ج-  آزمونهای کوتاه پاسخ :

     نوع دیگر آزمون های پیشرفت تحصیلی هستند که حد وسط دو نوع آزمون عینی و ذهنی می باشند . سئوال ها بسیار شبیه سئوا لهای آزمون تشریحی است ، زیرا پاسخ ها را خود آزمون شونده باید تهیه کند ، اما سئوال ها بسیار دقیق و مشخص هستند ، به نحوی که در تصحیح جواب های آنها نظر شخصی مصحح چندان دخالتی نمی کند . جواب سئوال های کوته پاسخ معمولا به یک یا چند کلمه ( حداکثر یک جمله ) یا یک عدد و یا یک علامت خلاصه می شود .

تقسیم بندی  آزمونهای کوتاه پاسخ                                 پرسشی ( صورت سوال ، یک جمله ی استفهامی است ) .

                                                                              کامل کردنی( صورت سوال ، یک جمله ی ناقص  است ) .

                                                              

                                                                                تشخیصی یا تداعی( سوال به صورت یک موضوع یامطلب ارائه می شود و آزمون شونده باید جواب آن را تداعی  کند ) .

مثال نوع پرسشی : مرکز استان خراسان شمالی کجاست ؟ ( ...................... )

مثال نوع کامل کردنی : مرتفع ترین نقطه ی خراسان شمالی قله ی  ............................ است .

مثال نوع تداعی : به زمین های         شکل محل برخورد کوه و دشت می گویند : ..................... .

کاربرد آزمونهای کوته پاسخ

سئوال های آزمون های کوتاه پاسخ به طور عمده با کلمات و اعداد سرو کار دارند . این سئوال ها اسامی اشخاص ، مکان ها ، اشیاء ، فرایندها ، رنگ ها و ... را در برمی گیرند . آنها همچنین اعداد معرف تاریخ ها ، فاصله ها ، هزینه ها و جمعیت را شامل می شوند . اگر آنها یک عبارت را شامل شوند ، معمولا عبارتی کوتاه است . سئوال هایی که پاسخ های طولانی تری دارند مانند " سه دلیل برای ....... ذکر کنید " یا " ویژگی های .......  را نام ببرید " بهتر است در جزء  آزمون های تشریحی محدود پاسخ طبقه بندی شوند .

قواعد طراحی سوالات کوته پاسخ

1.   هر سوال باید موضوع مهمی را شامل شود .

2.   صورت سوال ر ا طوری بنویسید که به پاسخ مشخص و واحدی نیاز داشته باشد.

3.   در سئوالهایی که پاسخهای آنها اعداد هستند ، واحد مقیاس ومیزان دقت محاسبات را مشخص کنید .

4.   در سئوالات کوته پاسخ کامل کردنی ، کلمات وعبارات مهم را حذف کنید .

5.   در سئوالات کامل کردنی که برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی به کار می روند تعداد زیادی جای خالی منظور نکنید .

6.   بهتر است جای خالی را دراین نوع  سئوالات در قسمت آخر قرار دهید .

7.   تا جایی که ممکن است به جای سئوالهای کامل کردنی از پرسشی استفاده کنید.

8.   درسئوالات کامل کردنی ازکاربرد اشارات دستوری و موارد دیگری که جواب سئوال را مشخص می کنند خودداری کنید.

9.   صورت سئوال را با نقل عین جملات کتاب ننویسید .

شرایط اجرای آزمون

               اولین گام در اجرای آزمون های  پیشرفت تحصیلی آماده سازی آزمونها وشرایط اجرای آنهاست . تهیه ی پرسشنامه ها و پاسخ نامه ها ، ترتیب پشت سرهم قرار گرفتن سئوالهای مختلف ، زمان و مکان آزمون نیاز به وقت فراوان دارند . مجموعه این عوامل باید به گونه ای باشند که برای هریک از آزمون شوندگان حداکثر امکانات را به منظور بهترین عملکرد آنان ، فراهم آورند . نکاتی که در زیر توضیح داده می شوند ناظر بر این هدف مهم  هستند .

الف) ترتیب قراردادن سئوالهای یک آزمون به دنبال یکدیگر :

1-   سئوالهای صحیح – غلط                 2- سئوالهای جورکردنی                  3- سئوالهای چند گزینه ای  

4  - سئوالهای کوته پاسخ                     5- سئوالهای تشریحی

ب) سئوالاتی راکه سطح یادگیری مشابهی را اندازه گیری می کنند کنارهم قرار دهید . مثلا سوالات دانشی کنارهم وسوالات درک و فهم کنارهم . این گروه بندی علاوه بر اینکه کار پاسخ دهی را از سوی آزمون شوندگان آسان می سازد ، به معلم یاری می دهد تا تشخیص دهد که کدام بخش از مطالب درسی به وسیله ی دانش آموزان بهتر آموخته شده و کدام بخش دارای مشکلات است .

ج) سوالات را از ساده به دشوار مرتب کنید .

وقتی که یک آزمون با سئوال های ساده آغاز می شود ، آزمون شوندگان با پاسخ دادن به این سئوال ها احساس اعتماد به نفس می کنند و این امر کارایی آنان را در عملکرد روی سئوال های پیچیده ی بعدی افزایش می دهد .

د) در تنظیم سئوال های یک آزمون سازمان اصلی مطالب را حفظ کنید .

منظور این است که ترتیب سئوال ها باید با ترتیب مطالب درس (فصل ، بخش ودرس ) هماهنگ باشد . اگر سئوالات بخش های مختلف به طور مخلوط ارائه گردد ، ممکن است نظم فکری آزمون شونده به هم بخورد و از کارایی او کاسته شود .

ر) اگر سئوال شامل شکل یا نمودار است باید آن را در بالای سئوال قرار دهید نه بعد از گزینه ها . اگر این مطالب پس از سئوال قرار داده شوند ، آزمون شونده ناچار خواهد بود که بعد از خواندن هر گزینه به آن مراجعه نماید و این موجب اتلاف وقت او خواهد شد .

 ز) سئوالات هم جنس را کنار هم بنویسید . مثلا سئوالات صحیح- غلط کنارهم وسئوالات چندگزینه ای کنار هم

ژ) محل قرارگیری پاسخ ها در سئوالات تستی باید بطور تصادفی انتخاب شود به نحوی که از هیچ نوع نظم وترتیب منطقی پیروی نکند .

س ) سئوالات تشریحی را جدای از سئوالات تستی (در ورقه ای جداگانه) بنویسید وامتحان تستی وتشریحی را بطور همزمان اجرا نکنید .

ش ) برای امتحان، یک دستورالعمل یا راهنمای پاسخگویی تهیه کنید ودر صدر ورقه امتحانی قرار دهید .

راهنمای آزمون باید مختصر و مفید باشد و به طور آشکار به آزمون شونده بگوید که چه کاری را انجام دهد . زمان لازم برای هر قسمت ، ارزش هر سئوال و مجاز یا غیر مجاز بودن حدس زدن در آن تعیین شود .

ف) در جلسه امتحان رعایت نکات زیر از سوی ما ضروری است :

شرایط فیزیکی در جلسه امتحان نظیرسرما ، گرما ، سروصدا و ... کاملا مناسب باشد به عبارتی کلیه عوامل حواس پرتی را حذف کنید . ایجاد

شرایط مناسب عاطفی در جلسه امتحان ، یعنی عوامل استرس زا را حذف نمائید .

 

        تهیه جدول وزنی ومشخص کردن تعداد ودرصد هریک از انواع سوالات ( تشریحی ، عینی و نیمه عینی )

 جدول وزنی ، جدولی است که تعداد ( درصد) سئوالات و میزان نمره ی سئوالات ازهر درس ، فصل و بخش را تعیین می کند .

از آنجا که مبنای جهانی در این مورد نمره 100است ، بنابراین ستونهای جدول وزنی با درصد به نگارش در می آید . ( درصد تعداد سئوالات یا درصد میزان نمره سئوالات امتحانی)  

معمولا اگر سئوالات ما از نوع عینی (چندگزینه ای ، صحیح – غلط وجورکردنی )و نیمه عینی (کوتا پاسخ ،کامل کردنی ) باشند ، چون از نظر ارزش نمره ای ، هم ارزش هستند ، همه یا 25% ویا  5% نمره ای هستند . اگر سوالات از نوع انشایی یا تشریحی (گسترده پاسخ - محدود پاسخ ) باشند ، چون سوالات انشایی هم ارزش نیستند بنابراین میزان نمره به درصد نوشته می شود .

نکته : همیشه ارزش سئوال انشایی ( سئوالاتی که قدرت خلاقیت وترکیب ونیز ارزشیابی وقضاوت را اندازه گیری می کنند ) بیشتر از ارزش سئوال عینی ( سئوالاتی که از طبقه دانش تا طبقه تجزیه وتحلیل هستند )  است .

وزن دادن به سئوالات انشایی به پنج عامل بستگی دارد :

-       ارزش و اهمیت مطالب درسی مورد تدریس از نظر علمی وعملی و به روزبودن .

-       زمانی که معلم صرف تدریس هر مطلب درسی نموده است . (هر درسی که وقت بیشتری صرف آن شده باید سئوال بیشتری ازآن طرح گردد ) .

-       میزان پیش نیاز بودن مطالب درسی برای مطالب بعدی .

-       سهولت یادگیری مطالب درسی توسط فراگیران .

-       حجم وصفحات مطالب درسی که بودجه بندی کتابها نیز معمولا بر اساس این شاخص تعیین می شود .

یک طراح سئوال خوب  باید طبق منحنی نرمال سئوال طراحی کند . از سئوالات حدود 8% یا 2 نمره باید خیلی آسان باشند وبرای شاگردان ضعیف طراحی شود . 8% یا 2 نمره آسان باشند ، 34% سوالات معادل 6 نمره از 20 نمره آسان تا متوسط باشد .34% معادل 6 نمره متوسط تا سخت باشند و8% معادل 2 نمره خیلی سخت و 8% معادل 2 نمره برای دانش آموزان خیلی قوی طراحی شود .

رویکرد دیگر در خصوص درصد سئوالات ، از سطوح حوزه ی شناختی اینست که 30% سوالات در سطح دانش ، 35% درک وفهم ، 20% کاربرد و 15% در سطح تجزیه وتحلیل می باشد .

نکته : بر اساس برنامه ریزی های انجام شده  ، بعد از حذف کنکور ، از بیست نمره ی یک آزمون ، 15 نمره متعلق به امتحان پایانی و 5 نمره باقی مانده مربوط به امتحان میان ترم خواهد بود . از15 نمره پایانی 5 نمره سئوالات عینی ونیمه عینی است که هر سوال عینی باید 25% نمره داشته باشد و10نمره سئوالات تشریحی است .

 

 

                                5 نمره سئوالات عینی ونیمه عینی ( معادل 25% )

                                         10 نمره سئوالات تشریحی (معادل 75% )                                                     

                                                                                                        15 نمره آزمون پایانی

 درصد سئوالات عینی و نیمه عینی                                                                    آزمون20 نمره ای

درصد سئوالات تشریحی                   100 - 33/33=% 66/66%                         5 نمره میان ترم

 

مرحله عملیاتی تهیه جدول وزنی

نمونه جدول وزنی ( آزمون  کتاب جغرافیا ی عمومی )

 

 

گام اول : برای تعیین تعداد ودرصد سوالهای عینی ونیمه عینی ومیزان نمره ی سوالهای تشریحی ودرصد آنها ابتدا  جدولی ترسیم می نماییم که دارای 7 ستون و تعدادی ردیف ، متناسب با تعداد درس های آزمون می باشد .

گام دوم : تعیین ارزش و درجه اهمیت هر درس . معمولا 4 درجه تعریف می کنیم ، درجه اول از بیشترین ودرجه چهارم از کمترین درجه اهمیت برخوردار است .

گام سوم : بر اساس تعداد درجات داده شده امتیاز می دهیم . سقف امتیاز بستگی به تعداد درجات دارد ، درسی که دارای درجه یک است در اینجا امتیاز چهار و درسی که درجه 4 است امتیاز یک می گیرد .

گام چهارم : تعیین تعداد سئوالات عینی و نیمه عینی با اعمال فرمول :

                مجموعه امتیازکه درجدول وزنی نمونه 23 است  =∑                                                            

                تعدادسوالات عینی ونیمه عینی(ثابت) 20 =                                امتیازهر درس در جدول وزنی n=

گام پنجم : تعیین درصد سئوالات عینی ونیمه عینی با اعمال فرمول :

                                                                          1.66 nq                        1/66  =  33/33 : 20 %

             تعداد سوالات عینی ونیمه عینی :nq                                        درصد سئوالات عینی و نیمه عینی  :                          33/33%   

گام ششم : تعیین میزان نمره ی سئوالات تشریحی با اعمال فرمول :

                                   امتیازهر درس n =                                          

                                                    مجموعه امتیازات (در اینجا 23  است )  :  n∑

گام هفتم : تعیین درصد نمره سوالات تشریحی که از طریق رابطه زیر بدست می آید:

                                    میزان نمرات سوالهای تشریحی Vn=                                                                        

نکته : در ستون چهارم که مربوط به سوالات عینی ونیمه عینی است هرچه بدست آمد ضرب بیست وپنج صدم می کنیم زیرا همانطور که اشاره شد هر سوال عینی ونیمه عینی باید بیست وپنج صدم نمره داشته باشد .

                        

توضیحاتی در مورد نوع سوالات امتحانی در ارتباط با طبقات حیطه های شناختی :

الف- دانشی :

دانش زیر بناست ولی نباید همه آموزش روی این تمرکز پیدا کند .وقتی در سوال امتحانی  از دانش آموزان انتظار می رود عین آنچه معلم تدریس کرده بدون کم وکاست بنویسد ، بیان کند. این سوال در حد دانش است چه معنی اصطلاح باشد یا تعریف کند ،نام بردنی یا یادآوری رویدادها ورخدادها باشد . بطور کلی تمام معانی در حیطه دانش قرار می گیرند زیرا معانی بیشتر با حافظه سرو کار دارند . در کشورها حدود 30% سوالها را از این سطح می آورند .

نکته : اگر معلمی در سطح دانش تدریس کند باید 100% سوالها را از این سطح در بیاورد وباید به حال آنها تاسف خورد.

ب - درک وفهم :

هرگاه سوال امتحانی طوری طرح شود که از دانش آموزان انتظار برود که پاسخ راعین گفته معلم ننویسند بلکه تغییر دهند ، تفسیر کنند ، یا به عبارتی به زبان خود بنویسند این سوال در حد فهمیدن است .

سوالهای تفسیری ساده ، مقایسه کردنها ، بیان اختلافات ، بیان تشابهات ،حل مسائل جغرافیای در حد درک وفهم است . استاندارد دنیا از نظر درصد نمره اختصاصی به این نوع سوالها 35% است .

ج - کاربرد :

هرگاه سوال به گونه ای طرح شود که ازفراگیر انتظار می رود که آموخته های قبلی خود را در پاسخ به سوال جدید به کار ببند  این سوال در حد کاربرد است . معمولا سوالات غیر کتب درسی در حد کاربرد اند .   

مثلا  در خصوص مقیاس اگر بخواهیم با ارائه مقیاس برای این نقشه فراگیر فاصله دو مکان  یا مساحت  یک سطح را محاسبه کنید .

در خصوص منحنی های میزان اگر از دانش آموزان بخواهیم که طراحی معابر چگونه باید باشد. این یک سوال کاربردی است .

 

وقتی دانش آموز تعریف می کند دانش است ، اگر مثال بزند از کتاب وبه زبان خودش بنویسد در حد درک وفهم است ،

ولی اگر خودش مثال بزند کتربرد است به شرط اینکه درست باشد

د- تجزیه وتحلیل :

 تجزیه ( ریز کردن ) و تحلیل ( شکستن ودرون  مطلب رفتن )

هرگاه سوال طوری طرح شود که از فراگیر انتظار می رود مورد به مورد با اقامه دلیل واستناد به منابع وماخذ پاسخ دهد در حد تجزیه وتحلیل است معمولا سوالات به شکل طبقه بنی کند یا تکمیل جدول  در حد تجزیه وتحلیل است .

معمولا سوالات به شکل طبقه بندی یا تکمیل جدول در حد تجزیه تحلیل است.  درتجزیه وتحلیل ، مسئله تفسیر کردن استنتاج کردن مطرح است .

در حوزه یادگیری باید سعی ما بر این باشد که در مورد هر مسئله یا پدیده ای  بین عناصر وعواملی که باعث رخ دادن آن مسئله یا پدیده می شوند ارتباط برقرار کند ،که این خود تجزیه وتحلیل است و سوالات در حد تجزیه تحلیل وبالاتر ( ترکیب وارزشیابی یا قضاوت ) تشریحی اند.

نکته : اول تفسیر دو گونه است تفسیر ساده که در حد درک وفهم است . دوم تفسیر پیچیده که در حد تجزیه وتحلیل است .

اگر از دانش آموزان بخواهیم گزارش علمی را به ما بدهند در حد تحلیل است. ( اگر گزارش صرفا نقلی باشد در این حد نیست )

   اگر سوال طوری طرح شود که از فراگیران انتظار می رود، پاسخ را به صورت کامل تر وجدید تر ارائه دهند در حد ترکیب است ودر این جا خلاقیت ونوآوری مطرح است .

اصولا پژوهش وتحقیق ونیز گزارش بازدیدهای علمی در حد ترکیب هستند. یا وقتی یک متن علمی جغرافیا را برای خلاصه نویسی به دانش آموز می دهیم به شرط اینکه تمام مفاهیم در آن آورده شود، ترکیب است.

اصولا ارائه راه کارها وراهبردها در حد ترکیب است .

ارزشیابی یا قضاوت :

هرگاه سوال  طوری طرح شود که از دانش آموزان انتظار می رود به صورت اظهار نظر ، داوری کردن ، نقد وبررسی کردن ، ارائه دهنده در حد طبقه ارزشیابی اند. همانطور که اشاره شد 10% سوالات باید در حد ارزشیابی باشند.

منابع و مراجع مورد استفاده در تهیه مطالب بسته ی آموزشی شماره ی دو

1-  سیف ، علی اکبر ( 1389 ) اندازه گیری و سنجش در علوم تربیتی ، تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور

2-  سیف ، علی اکبر ( 1389 ) اندازه گیری ، سنجش و ارزشیابی آموزشی ، تهران : نشر دوران

3-  شعبانی ، حسن ( 1380 ) مهارت های آموزش و پرورش ، روشها و فنون تدریس ، تهران : انتشارات سمت

4-  مولفین و کارشناسان سنجش و ارزشیابی ( 1380 ) راهکارهای اساسی آزمون سازی ( طراحی یک آزمون خوب ) ، تهران : انتشارات عابد

5-  یغما ، عادل ( 1385 ) طراحی آموزشی ، تهران : انتشارات مدرسه

جعفری ، تیمور ( 1390 ) جزوه آموزشی کلاس ضمن خدمت چگونگی طراحی سئوالات مفهومی و استاندارد

 

تطبیق سوالات عربی با سطوح شش گانه یاد گیری بلوم

با تعریفی از هر کدام از سطوح مورد نظر ، سوالاتی که در درس عربی می تواند در آن سطح قرار گیرد آورده می شود .

1)سطح دانش : اولین و به عبارتی پایین ترین سطح یاد گیری ، دانش است که در این سطح تاکید بر یاد آوری ، باز شناسی و به طور کلی به حافظه و محفوظا ت مر بوط  می شود .از جمله سوالاتی که در این سطح می گنجد :

1)ترجم المفردات                 2 )ترجم  العبارات ( در صورتی که عین عبارت کتاب باشد )                               3)اذکر المعارف                           4) ما هو المعتل ؟                   5) ما هو التشبیه الموکد ؟                 6) ما الفرق بین الجامد و المشتق ؟                   7) ما هو المضارع المنصوب

 2) سطح درک و فهم (فهمیدن )

یادگیری در این سطح عبارت است از توانایی پی بردن به مفهوم یک مطلب و تبیین آن با جملاتی که شخص خودش می سازد . از جمله سوالاتی را که می توان برای این سطح مطرح کرد عبارتند از :

1)ترجم العبارات التالیة (البته زمانی تغییراتی در عبارت کتاب داده باشد )                     2)میز المعرب و المبنی                                         3)للتعریب                                         4 ) عیّن المضارع المنصوب                           5)عین المضارع واذکر اعرابه

 6)عین الصفة و المضاف الیه                   7)عین المفعول المطلق ،الحال ،و ذاالحال، التمییز ، المعتل و نوعه ....     

  8)رکّب جمله من الکلمات التالیه           9) إقرا النص و اجب الاسئله

3) سطح کاربرد : یعنی توانلیی کاربرد اصول و آموخته ها  در وضعیت و موقعیت مناسب بدون اینکه راه حلی ارائه شود .

از جمله سوالات مربوط به این سطح:

1)صغ الامر من الافعال التالیه                          2) اصنع المضارع  المجزوم من الافعال التالیه                3  ) صحّح الاخطأ

4) اجعل الفعل المبنی للمعلوم مبنیا للمجهول و غیّر ما یلزم           5)غیّر العباره حسب الضمائر             6)اکتب اسلوب الاستثناء

7) ما الفرق بین غفر و استغفر لفظاً و معنی ؟...           8)اجعل الجمله الاسمیه فعلیّه و بالعکس               9)اکتب هذه الجمله مع«کان ،إنّ»

4) سطح تجزیه و تحلیل:

توانایی تجزیه کردن یک موضوع به اجزای تشکیل دهنده آن و مشخص کردن روابط اجزاء با هم است .

ازجمله  سوالات مربوط به این سطح : 

1)صحّح الاخطأ مع بیان السبب                   2) اذکر سبب الکلمات                3)شکّل        

4) اعرب ما اشیر الیه                               5 )للاعراب و التحلیل الصرفی

5)سطح ترکیب : توانایی به آمیختن تجارب و اطلاعات گذشته با مطالب جدید و بازسازی آن به صورت یک کل تازه وار ائه نظریات خلاق و جدید است . از جمله سوالات مربوط به این سطح :

1)اکتب مقاله حول البلاغه                                       2) اکتب قصه مستعینا بالکلمات التی قرأت حتی الآن

6)ارزشیابی و قضاوت :

6)ارزشییابی و قضاوت : توانایی اخذ تصمیم و قضاوت با استفاده از دلایل منطقی بر اساس ملاک و معیار معین . در این سطح استفاده از سوالات عینی ( تشریحی )دشوار است ، بنابراین از سوالات چند گزینه ای بیشتر استفاده می شود .